Þann 16-21 júní hélt safn Jóns Sigurðssonar og Háskólasetur Vestfjarða í sameiningu námskeiðið ,,Sumarháskóli í sýningargerð” í samvinnu við HÍ, Museumshøjskolen í Danmörku, Riksutställningar í Svíþjóð og Finlands Nationalmuseum. Markhópur námskeiðsins var námsmenn í safnafræði, sýningahönnun og tengdum fögum, starfandi og verðandi safnafólk, auk áhugafólks um Hrafnseyri og önnur setur og söfn sem hafa áhuga á miðlun ýmiss konar efnis á margvíslegan og fjölbreytilegan hátt.

Námskeiðið var metið til tveggja eininga (4 ECTS) við Háskóla Íslands í safnafræði og í nýrri námsleið um miðlun sem valnámskeið í samráði við umsjónarmenn viðkomandi námsbrauta. Námsmenn annarra skóla urðu að sækja um í sínum háskólum til að fá námskeiðið metið

Tveir fyrirlesarana voru íslenskir, Mag.art.Valdimar J. Halldórsson staðarhaldari á Hrafnseyri og Guðbrandur Benediktsson frá Minjasafni Reykjavíkur og Háskóla Íslands. Fjórir fyrirlesarana voru frá Svíþjóð. Þrír þeirra komu frá Riksutställningarna í Stokhólmi, þeir Mats Widbom, Mats Brunander og Ewa Bergdahl auk Evu Silvén, sem kom frá Nordiska Museet. Tveir fyrirlesarana voru frá Danmörku, þau Jeppe Ågård, landslagsarkitekt, og Marieke Burgers, skólastjóri Museumshöjskolanns. Arkitektinn Tomi Nikander kom frá Þjóðminjasafni Finnlands og síðast en ekki síst, kom sýningarhönnuðurinn Ralph Appelbaum stofnandi stærsta sýningarhönnunarfyrirtækis heimsins, Ralph Appelbaum Association í New York.

Þátttakendum námskeiðsins gafst þannig tækifæri til að læra um sýningahönnun og sýningagerð af fremstu sérfræðingum heims, og fá þar að auki tækifæri til að vinna í litlum hópum með leiðbeinendum frá virtum stofnunum að eigin hugmyndum um safnið á Hrafnseyri.

Háskólasetrið sá um að koma upplýsingum um námskeiðið til alls starfsfólks á söfnum (gegnum safnlista Safnaráðs). Þar að auki var námsskeiðið auglýst á tölvupóstlista Sagnfræðingafélags Íslands (Gammabrekku) í blöðum, tímaritum og útvarpi.

Fjárstyrkur að upphæð 1. millj. Kr. var veittur af Fjárlaganefnd Alþingis, 600.000 kr. af Nordisk Kulturfond og 250.000 kr. af Menntamálaráðuneytinu, auk þess sem Hrafnseyrarnefnd og Háskólasetur Vestfjarða tóku á sig ýmsan aukakostnað sem hlaust af námsskeiðinu.

9 nemendur á aldrinum 30-50 ára úr ýmsum starfsstéttum sóttu námskeiðið.

Námsskeiðið var í formi fyrirlestra þann 17. og 18. júní (með hlé frá kl. 12:00-18:00 á meðan hátíðardagskrá 17. júní stóð yfir). 19. júní var farið með kennara og þátttakendur í skoðunarferð á safn Samúels Jónssonar í Selárdal, og á Látrabjarg. Þátttakendur unnu svo með verkefni sín undir handleiðslu kennara þann 20. og 21. júní, og enduðu með að kynna afraksturinn. Þeir skiptu sér í tvo hópa og skilaði hvor hópur sínu verkefni. Leiðbeinendur nemenda í verkefnavinnu þeirra voru Guðbrandur Benediktsson frá Minjasafni Reykjavíkur, Mats Brunander Riksutställningarna, Svíþjóð, Tomi Nikander frá Þjóðminjasafni Finnlands og Marieke Burgers, skólastjóri Museumshöjskolanns í Danmörku.

Helstu niðurstöður

Báðir hópar vildu að staðurinn ætti að vera upplýsingar- og fræðslusetur.

Hópur A áleit að taka ætti alla efri hæð íbúðarhússins undir safn Jóns Sigurðssonar. Þar ætti að setja eitt stórt ljósasnertiborð (eins og er á sýningunni undir Aðalstræti í Reykjavík) sem næði eftir endilangri hæðinni. Borðið ætti að vera þannig útbúið, að þegar ýtt væri á ákveðna hnappa þá kæmi saga Jóns og sjálfstæðisbarátta þjóðarinnar fram. Neðri hæð íbúðarhús ætti að innihalda lítið bókasafn með greinum um sjálfstæðisbaráttuna og fleira í þeim dúr, lesherbergi fyrir gesti og gangandi, auk þess að vera upplýsingamiðstöð fyrir staðinn og svæðið (Arnarfjörð) í heild.

Hópur B áleit að safnið gæti haldið áfram að vera í þeim tveim herbergjum sem hýsir það núna. Annað herbergið gæti verið notað undir óbreytanlega sýningu á sögu Jóns og sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar, á meðan hitt herbergið væri notað undir breytilegar sýningar sem engu að síður tengdust sjálfstæði landsins í fortíð, nútíð og framtíð.

Það sem þátttakendur í báðum hópum tóku sérstaklega fram var, að viðfangsefni þeirra væri fyrst og fremst staðurinn Hrafnseyri í heild sinni, og vildu þannig undirstrika, að safn Jóns Sigurðssonar væri hluti af heildarmynd staðarins og ætti að skoðast sem slíkt en ekki öfugt þ.e. að safnið væri aðalaltriðið og staðurinn skoðast sem hluti af því. Allur staðurinn væri þeim mjög hugleikinn bæði vegna þeirrar sögu sem tengdist honum, fegurðar hans og umhverfisins.

Sumir nemendurnir nefndu, að við komuna til Hrafnseyrar hefðu þeir fundið til lotningar fyrir staðnum sem fæðingarstað Jóns Sigurðssonar. Þar áttu þau við sögu Jóns og þátt hans í sjálfstæðisbaráttunni, sögu útvegs- og bændasamfélagsins á svæðinu sem uppfóstraði Jón og gaf honum þann persónuleika sem gerði hann síðar meir að þeim baráttumanni sem raun bar vitni, og síðast en ekki síst tign og fegurð staðarins og allt umhverfi hans (Arnarfjörðurinn).

Hrafnseyri er því einn af hornsteinum þess, að landið og við öll sem búum hér, erum frjáls þjóð og fullvalda ríki í dag. Þessa lotningarfullu tilfinningu fyrir staðnum og þá samsvörun sem við finnum með öðrum samlöndum þegar við sækjum þennan stað heim, fannst nemendum að ætti að varðveita fyrir komandi kynslóðir.

Báðir hópar nemenda voru á þeirri skoðun, að til þess að svo geti orðið verður að halda útliti staðarins eins og það er. Þ.e.a.s. það á ekki að byggja á staðnum neitt sem hróflar við þeirri mynd sem staðurinn hefur nú.

Þar að auki vildi hópur A að byggja ætti sérstakt hús fyrir staðarhaldara í ca. km fjarlægð frá Hrafnseyri, svo ásýnd staðarins yrði ekki breytt.

Hópur B, sá Hrafnseyri fyrir sér sem eins konar ,,event” eða atburðar-stað, auk þess að vera upplýsinga-, ráðstefnu- og fyrirlestrarstaður. ,,An event” getur þýtt margt, en skilgreinist sem samkoma, þar sem fólk kemur saman til að fagna einhverju sem íbúum þorpa, svæða eða lands er kært. Þannig er 17. júní á Hrafnseyri ákveðið ,,event” eða atburður. Einnig getur allskonar vísinda- og menntasamkomur auk stjórnmálafunda fyrir almenning talist til atburða.

Báðir hópar voru því á þeirri skoðun, að Hrafnseyri ætti að nota til ráðstefnu- og fyrirlestrarhalds af ýmsu tagi, sem tengdist málefnum sem Jón hefði fjallað um á lífsleið sinni auk almennrar þjóðmálaumræðu í landinu.

Gistiaðstaða

Báðir hópar lögðu einnig áherslu á mikilvægi þess að fólk sem kemur hingað til ráðstefnu- og/eða fyrirlestrarhalds, geti gist á staðnum. Kosturinn við það er meðal annars sá, að þá kynnist fólk hvort öðru betur og það myndast ákveðinn andi meðal þátttakenda, sem ekki er fyrir hendi þegar samkomur af þessu tagi eru haldnar í borg, þar sem allir mæta frá kl. 9 til 17 og fara svo hver til síns heima. Ráðstefnur á Hrafnseyri um málefni sem tengjast Jóni, þjóð, frelsi og lýðræði munu áreiðanlega skilja eftir sterkan og mjög einstakan anda hjá þátttakendum sem þeir taka með heim til sín að ráðstefnu lokinni.

Hér töluðu þátttakendur af reynslu, því þeir urðu að yfirgefa staðinn á hverju kvöldi og koma aftur að morgni, á meðan Sumarháskólinn stóð yfir.

Til þess að þetta geti orðið vill hópur A að núverandi fjárhúsum og fjósi verði breytt í íverustað fyrir gesti án þess þó að útliti bygginga verði mikið breytt.

Hópur B stakk upp á að byggja lítil hótelherbergi með því að grafa inn í Bælisbrekkuna að norðanverðu en halda ásýnd hennar að öðru leiti heilli (Bælisbrekkan er brekkan næst bænum ofan (norðan) við bæinn). Aðkeyrslan ætti því að koma mun austar en nú er og liggja bak við (norðan) Bælisbrekkuna.

Einnig vildi hópur B að byggð verði lítil bryggja við sjóinn fyrir neðan Hrafnseyri, sem geti nýst ferðafólki til bátsferða (þ.e. fyrir róðrabáta, kajak- eða seglbáta).

Göngustígar

Báðir hópar lögðu til að útbúa skyldi merkta göngustíga fyrir gesti á og í kringum Hrafnseyri. Göngustígarnir geta legið til ákveðinna staða, eins og t.d. að prestasteininum fyrir ofan bæinn, Gvendarhæð, gamla kirkjugarðinum og Hrafnsnaustum, þar sem komið er upp upplýsingum tengdum þessum stöðum. Þar að auki stakk A hópurinn uppá, að á göngustígana yrði komið fyrir stórum steinum með ákveðnu millibili þar sem á væri greyptar setningar eða örsögur - oft úr ritum Jóns - til fræðslu, íhugunar eða til að skapa samræður milli fólks.

Báðir hóparnir voru á þeirri skoðun, að með tilkomu göngustíganna myndu gestir nota allan staðinn betur til fræðslu, íhugunar, samræðna og samveru, í stað þess eingöngu, að sjá safnið eða að koma í kaffi.

Einnig vildi hópur A, að hætt yrði að nota burstabæ sem safn, því það ruglaði fólk sem kæmi til að fræðast um sögu staðarins, að sjá fæðingarbæ Jóns með hluti sem tengjast honum ekkert. Þess vegna vildi hópurinn að burstabærinn yrði eingöngu notaður undir kaffisölu og sem minjagripaverslun.